بسته‌بندي

پس از ساخت و پيش از توزيع، بيشتر اجناس مصرفي و بخش گسترده‌اي از ماشين‌آلات و تجهيزات صنعتي، به منظور حصول اطمنيان از حفاظت در مقابل آسيب مكانيكي، آثار رطوبت، مواد شيميايي خورنده، روغن‌ها و گريس‌ها، در برابر موجودات زنده ريز، دماهاي بالا، نور، دستبردها و ... بسته‌بندي مي‌شوند.

تجهيزات عظيم توليدي در ابعاد كوچك، ممكن است به طور مجزا به وسيله دست بسته‌بندي شوند (اجناس مصرفي مانند اغذيه، آشاميدني‌ها، سيگارها)، لوازم خانگي، تجهيزات فتوگرافيك و ... معمولاً به وسيله ماشين، درون ظروف و يا بسته‌هايي كه قبلاً طبق طرح ويژه‌اي ساخته شده‌اند، بسته‌بندي مي‌شوند. اين ظروف ممكن است جهت جلب توجه ظاهري،‌ تحت شرايط خاصي طراحي شده باشند. يك گروه از اين ظروف اوليه ممكن است در يك صندوق ديگر وارد شوند و براي سهولت حمل‌ونقل روي يك سكوي كاهي يا پوشالي سوار شوند.

بسته‌بندي دستي حائز اهميت كمتري بوده و كمتر در معرض خطرهاي شغلي قرار دارد. در مقابل اجناس مصرفي، به علت كثرت مصرف‌كنندگان، در مقياسي آن چنان گسترده رشد كرده‌اند كه بسته‌بندي آن‌ها، لاجرم به طريق ماشيني و  خودكار كردن انجام مي‌شود. به علاوه موسسات بسته‌بندي اجناس شامل تعداد زيادي كارگر و كارمند است و با سرمايه‌گذاري عظيم صاحب ماشين‌آلات مفصل مي‌باشند. اين موضوع مخصوصاً در رشته آشاميدني‌ها و قوطي‌سازي‌هاي صنعتي ديده مي‌شود. در اين موسسات گسترش و دامنه خطرها قابل ملاحظه است.

مخاطرات و پيشگيري از آن‌‌ها

عموماً حوادث ماشين‌آلات بسته‌بندي، در موارد زير اتفاق مي‌افتند؛

الف) هنگام راه‌اندازي و رفع نقص از ماشين‌هاي معيوب

ب) هنگام نظافت و تميزكاري ماشين‌آلات، مثلاً ماشين‌آلات بسته‌بندي غذا، آشاميدني‌ها و وسايل آرايش

ج) هنگام تعمير ماشين‌آلات

در صورت بروز يك نقص، هنگام بهره‌برداري از ماشين، مثلاً گير كردن و يا اشتباهي پر شدن يك بطري معمولاً اپراتور وسوسه مي‌شود كه نقص ماشين را با برداشتنيك قطعه كه به نظر او موجب پيدايش نقص شده است، به وسيله دست و در حين كار ماشين مرتفع سازد. انجام چنين عملي بايد از طريق نصب محافظ هاي به هم پيوسته در ماشين‌هاي جوشكاري، برش، پرس، خط انداختن، تاكردن، ايستگاه‌هاي چسبانيدن و ... غيرممكن شود، تا اطمينان حاصل شود كه قبل از دخول دست‌ها اپراتور در ماشين، به منظور رفع نقص، ماشين متوقف شود. علاوه بر اين اصول ايمني محافظ‌هاي ماشين بايد شامل كليه قطعات ماشين‌هاي بسته‌بندي شود.

بايد كليدهاي ماشين از محل استقرار اپراتور به سهولت قابل دسترسي بوده و طوري طراحي شده باشد كه مجري بتواند به سرعت روشن و يا خاموش بودن ماشين را تشخيص دهد. در صورتي كه لازم باشد اپراتور اطراف ماشين و يا در طول دسگاه‌هاي بسته‌بندي حركت كند، لازم است سوئيچ‌هاي اضافي روشن و خاموش بودن ماشين در نقاط مهم، همراه با چراغ‌هاي راهنما وجود داشته باشند تا خاموش و روشن بودن موتور اصلي ماشن از دور قابل تشخيص باشد. چنان چه خط بسته‌بندي شامل قسمت‌هاي مختلف است كه جداگانه كار مي‌كنند، در ايستگاه‌هاي اصلي محل استقرار اپراتور، بايد وسيله‌اي نصب شود كه نشان دهد كدام قسمت در حال كار عادي است.

كارگراني كه تميز كدن، تعميرات و نگهداري ماشين را برعهده دارند، بايد از خطر روشن بودن ماشين در حين كار در امان باشند. مثلاً به وسيله نصب سوئيچ‌هاي قفل‌كننده و يا نظام «اجازه ورود به قسمت» تحت حفاظت باشند. آهسته حركت دادن ماشين با دست يا با نيروي برق و در حال باز بودن، به منظور تنظيم‌هاي لازم روي قطعات متحرك، با ايمني و حفاظت كامل، مي‌بايد مسير و امكان‌پذير باشد.

به طور معمول بايد تميز كردن ماشين در حال كار ممنوع باشد، ولي اگر از نظر فني تميز كردن ماشين، در حال توقف غير ممكن باشد، لازم است وسايلي كاملاً ايمن از بروز هر گونه خطر، جهت تميز كردن ماشين در حال كار، در اختيار باشد. چنان چه تميز كردن غلتك‌هاي در حال گردش بايد انجام شود، تميز كننده بايد در حين كار در محلي خار از اثر نيش يا گازگيري غلتك قرار گيرد و يا آن كه سپ يا محافظي را در محل گازگيري غلتك‌ها قرار دهد.

ماشين‌هاي پر كردن و بستن در بطري

براي پر كردن و بستن در بطري، شرط اوليه حفاظت كارگر در برابر شكستن بطري‌ها و پرت شدن قطعات شيشه، و نصب پرده حفاظتي ساخته شده از پلاستيك قوي و شفاف است (مثلاً ورقه منيل متا كريلات و يا نصب شبكه سيمي اطراف نقاط خطر). گيره‌ها روي چرخ‌هاي ستاره‌اي شكل تعبيه شده و همچنين هدايت‌كننده‌هاي بطري، بايد با ملاحظات ايمني، طوري طراحي شده باشند كه قسمت هدايت كننده در مقابل فشار خارجي مقاومت نكرده و انعطاف پذير باشد و يا آن كه بين قطعات تيز و برنده فاصله آن‌قدر باشد كه انگشتان و يا دست‌هاي آن‌ها گير نكند. ايستگاههايي كه در آن‌ها از حصارهاي تاجي استفاده مي‌شود بايد به نحوي حفاظ‌گذاري شوند كه انگشتان بين بطري و حصار گير نكند. همچنين لازم است دست‌ها، از نظر گير كردن بين لوله‌هاي پركننده بطري و ستون‌هاي ماشين، در امان باشند.

ماشين پر كردن كارتن و بستن آن

در ماشين‌هايي كه عمل پر كردن و چسبانيدن كارتن انجام مي‌شود، توقف ماشين نشانگر نقص و ناكافي بودن چسب كارتن‌ها و يا گير كردن كارتن به قالب است. اين نقايص موقع ورود كارتن به ايستگاه پر كردن مشكل به وجود مي‌آورد. بنابراين لازم است كارتن‌هاي ناقص را كه درون ماشين گير كرده‌اند، خارج نمود. براي اين منظور بايد حفاظت دقيق براي جلوگيري از دخول دست‌هاي اپراتور در گيره‌ها و نقاط تيز ماشين به عمل آيد.

در ماشين‌هاي بسته‌بندي كارتن‌ها درون يك صندوق، دو مجموعه هدايت‌كننده‌هاي طولي وعرضي، كار تنها را به طرف صندوق با يك شيوه و روش خاص هدايت مي‌كنند. بهتر است با محافظ‌هاي به هم پيوسته مجهز شوند تا با برداشتن محافظ، ماشين به طور خودكار خاموش شود.

در ايستگاه پر كردن بطري بايد اطمينان حاصل شود كه دست‌هاي اپراتور بين ناودان يا قيف ساكن و پيستون و چرخ متحرك ماشين به دام نيفتد.

ماشين‌هاي ويژه لفاف‌بندي

خط ماشين‌هاي ويژه پيچيدن بسته‌ها عبارت است از: كاغذ، نخ پلاستيكي و شفاف و پلاستيك مربوط به ابزارهاي مخصوص خط انداختن و تاكردن، ابزارهاي برش همراه با وسايل جوشكاري مي‌باشد. اين وسايل و ابزارها بايد با محافظ‌هاي موثر مجهز باشند، زيرا اغلب ماشين‌ها تكان مي‌خورند و عمل پيچيدن به درستي انجام نمي‌شود و به همين جهت كاركنان سعي مي‌كنند اشكالات را در حالي كه ماشين در حال كار است، برطرف نمايند. [همچنين لازم است مراقبت لازم در مورد تنفس كاركنان در برخي از فرآيندهاي لفاف‌بندي با فيلم‌هاي پلاستيكي به عمل آيد. اين كار معمولاً در فروشگاه‌هاي بزرگ معمول مي‌گرددو استنشاق هواي آلوده را به وجود مي‌آورد. ساير خطرها، از استفاده از ابزارهاي لحيم‌كاري ايجاد مي‌شود.]

ماشين‌هاي لوله‌اي‌ـ‌كيسه‌اي

خطر اصلي اين ماشين‌ها عبارت است از تماس با ابزاهاي جوشكاري. اغلب سعي مي‌شود فاصله بين ابزارهاي جوشكاري و محل جوشكاري كمتر از 8 ميليمتر باشد. اين نكته موجب مي‌شود كه انگشتان در معرض آسيب قرار نگيرند. اما فاصله بين ابزارهاي جوشكاري عرضي و محل جوشكاري، تابع قطر كيسه پر شده بوده و در نتيجه بايد حفاظت لازم در مورد نزديك شدن به منطقه خطر اعمال شود. اين موضوع از آن جا اهميت خاص پيدا مي‌كند كه اپراتورها غالباً سعي مي‌كنند دست‌هاي خود را وارد منطقه خطر كرده و اشكالات تغديه مواد بسته‌بندي را مرتفع سازند. بهترين و با مزيت‌ترين راه براي جلوگيري از اين خطر به كار بردن محافظ‌هاي به هم پيوسته است، به طوري كه ماشين به محض ريپ زدن متوقف شود.

ماشين‌هاي مكنده و خلأ

قالب و ابزارهاي اين ماشين‌ها، بايد به اندازه كافي حفاظت شوند. در صورتي كه فاصله بين قالب و ابزار كمتر از 8 ميلي‌متر باشد، جا براي ورود انگشتان نخواهد بود. همچنين به كار بردن محافظ به هم پيوسته، ايمني به وجود مي‌آورد.

ماشين‌هاي بطري‌چيني

اين ماشين‌ها اصولاً خطناك هستند. خطرهاي اصلي عبارتند از: گيره‌ها، نقاط برنده بين وسايل بطري‌چيني و چهارچوب‌هاي ماشين و يا چهارچوب‌هاي قالب. گيرهاي‌هاي خطرناك ممكن است در وسايل انتقال سبدها نيز وجود داشته باشد. با نصب فتو الكتريك و يا محافظ‌هاي به هم پيوسته، مي‌توان از نزديك شدن به مناطق خطر پيشگيريكرد. كابل‌هاي سوييچ اضطراري بايد در طول انتقال‌دهنده‌هاي سبد كشيده شود.

ماشين‌هاي برچسب‌زني

خطرهاي اين ماشين‌ها مشابه خطرهاي ماشين‌هاي پر كردن و بستن در بطري‌ها مي‌باشد. به خصوص محافظ‌هاي ورود و خروج چرخ‌هاي ستاره‌اي شكل بايد مناسب و مطمئن باشند. انتقال‌دهنده برچسب و عناصر چسباننده برچسب نيز خطر آفرين هستند، اما ايجاد محافظ براي رفع اين خطر كار آساني نيست. توصيه مي‌شود شمش‌هاي محافظ براي پوشانيدن گيره‌ها تعبيه گردد. همچنين عناصر چسباننده، به وسيله غلتك‌هاي جديد جايگزين شوند.

دستگاه پاكت‌كننده

 وسايل بالابر خطرناك بايد پوشيده و محفوظ باشند. دستگاه پاكت‌كننده كه هميشه به وسيله دستگاه نقاله پيوسته تغذيه مي‌شود، بايد به وسيله قفل كننده مجهز باشد، به نحوي كه وقتي كالاها روي پالت قرار مي‌گيرند نقاله نتواند به پيش رفته و متصدي دستگاه را مصدوم نمايد.

اين وسيله مي‌تواند از يك حلقه القايي، يا مانع فتوالكتريك و يا صفحه فشاري در محل بهره‌برداري به كار افتد.

اين دستگاه كه به وسيله اپراتور وارد عمل مي‌شود، مي‌بايد به يك وسيله ايمني مجهز باشد، تا زماني كه كارگر در داخل دستگاه است، از راه افتادن آن جلوگيري شود. بدن منظور مي‌توان از اين طريق استفاده نمود: سوييچ‌هايي كه مي‌تواند در زمان خاموش بودن ماشي قفل شوند، صفحات فشاري كه به محض قطع فشار موتور را از كار مي‌اندازند و بالاخره مانع فوتوالكتريك يا حلقه القايي.