|
صنايع ساخت وسايل
برقي، محدوده بسيار وسيعي دارد و لوازمي مانند ترانسفورماتورهاي بزرگ كه وزن آنها
بيشتر از چند صد تن و ولتاژ بيش از 300 كيلو ولت ميباشد تا موتورهاي الكتريكي
سنگين و لوازم خانگي مثل ماشين لباسشويي، يخچال و لوازم الكتريكي به وزن چند گرم را
توليد ميكنند. اين صنعت در 20 سال اخير به طور سريعي گسترش يافته و به خصوص در
زمينه توليد لوازم برقي خانگي خودكار به سطح بالايي ارتقاء يافته است. گاهي اوقات
ميزان توليد به بيش از صدها هزار ميرسد. در موارد ديگر توليد بعضي لوازم برقي
سنگين زمانبر بوده و بايد توسط افراد متخصص و با دانش فردي زياد انجام گيرد. توليد
يك وسيله برقي ممكن است ماهها به طول انجامد تا كامل شود و مورد بهرهبرداري قرار
گيرد.
مواد و مراحل
توليد
تعداد مواردي كه
به كار ميرود بسيار گسترده و شامل فلزاتي مانند فولاد، آلومينيوم، منگنز، برليوم،
سرب، كادميوم، جيوه، سلنيوم و زيركونيوم، موادعايق (كاغذ و صفحات پلاستيكي،
سيالهاي ديالكتريك و پي.سي.بي.ها) رنگها، لاكها و مواد جلادهنده، حلالها،
اسيدها، مواد قليايي و... ميباشد. مقادير بسيار زيادي (در حال افزايش) مواد
پلاستيكي در حال ساخت لوازم برقي به كار ميرود. مراحل توليد بسته به نوع وسايل
برقي تغيير ميكند وليكن به طور كلي مسير مراحل توليد به شرح زير است؛
دريافت مواد
اوليه، بررسي كيفيت آنها، انبار كردن، ساخت قطعات، بررسي كيفيت قطعات، آبكاري،
گالوانيزه يا رنگ كردن قطعاتي كه در معرض خورندگي هستند، بررسي كيفيت كالا، انبار و
نگهداري قطعات، سوار كردن قطعات، بررسي كيفيت مجدد، آزمايش محصول نهايي، انبار كردن
توليدات نهايي، توزيع و حمل به بازار مصرف.
مواد به كار رفته
در صنعت ساخت دستگاهها و لوازم برقي بايد داراي كيفيت معين و دقيق و مشخص باشند تا
از بروز خطرها به علت نقص در مواد جلوگيري شود. نيازهاي مربوط به كيفيت مواد اگر
طبق معيارهاي فني انجام نگردد در محل موجب بروز خطرها گرديده و مشخصات در هنگام
سفارش كاملاً دقيق ذكر گردد. در هنگام بازيافت مواد كيفيت آنها بايد با مشخصات
سفارش داده شده تطبيق شود.
مخاطرات و پيشگيري
از آنها
آتشسوزي و انفجار
بسياري از حلالها
و رنگها و روغنهاي عايق كه در صنعت به كار ميرود قابل اشتعال ميباشند. اين مواد
بايد در انبارهايي با درجه حرارت پايين و خشك و ترجيحاً در ساختمانهاي جداگانه
مقاوم در مقابل آتش نگهداري شوند. مخازن نگهداري اين مواد بايد داراي برچسب واضح
بوده و مواد مختلف بسته به درجه حرارت اشتعال و نقطه انفجار به طور جداگانه نگهداري
شوند. در مورد مواد عايق و پلاستيكهاي جديد بايد قبلاً از نقطه انجار و آتشگيري
آنها اطلاعات دقيق به دست آورد. پودر زيركونيوم كه در حال حاضر كاربرد بسيار دارد
نيز داراي خطر آتشسوزي ميباشد. مواد قابل اشتعال كه در انبارها نگهداري ميشوند،
بايد فقط به مقدار نياز از انبار خارج شوند. وقتي كه مواد مايع قابل اشتعال از ظرفي
به ظرف ديگر منتقل ميشود، بار الكتريكي ساكن به وجود ميآيد. لذا كليه ظروف بايد
داراي اتصال طمين باشند. دستگاههاي اطفاي حريق بايد آماده و كاركنان انبارها نيز
آموزشهاي لازم را فراگيرند. در هنگام نقاشي و جوشكاري احتياطهاي لازم از جهت
مبارزه با آتشسوزي بايد مراعات شود.
حوادث
تصوير زير حوادث
ناشي از كا و آسيبهاي مربوط به صنعت لوازم برقي را نشان ميدهد. آسيب دستها و
انگشتان حدوداً 45 در صد حوادث را تشكيل ميدهد. مطالعات در جمهوري فدرال آلمان
نشان ميدهد كه فقط يك حادثه از 8 حادثه در كارهاي الكتريكي مربوط به ماشينآلات
ميباشد.
تصوير زير نشان
ميدهد كه بيشترين حوادث ناشي از كار مربط به افتادن و سقوط اجسام و قطعات معلق در
هوا و برخورد با اشياء ديگر ميباشد.
علت مهم بعدي بروز
حادثه سقوط از نردبان، افتادن از ارتفاع و لغزش بر روي سطوح بوده است. حوادث ناشي
از برق فقسط يك درصد كليه حوادث در اين صنعت بوده است. اطلاعات به دست آمده از
بررسي 909 حادثه ناشي از كار به دستگاهها و بيش از 3 روز غيبت از كار در تصوير زير
نشان داده شده است.
ضمناً نتايج به
دست آمده نشان ميدهد كه افراد جوان بيشتر از افراد مسنتر موجب به وجود آمدن حوادث
ناشي از برق ميشوند. به علت تنوع بسيار زياد مراحل توليد در صنعت برق حوادث ناشي
از كار نيز متنوع و در هر كارگاه فرق ميكند. در هنگام توليد قطعات احتمال خطر از
دستگاههاي در حال كار، استفاده از ابزار كار، نيروي پرسها، دستگاههاي تزريق و
شكل دادن پلاستيك و ... زياد است. براي جلوگيري از مخاطرات ناشي ماشينها،
حفاظگذاري آنها حتماً بايد انجام شود. در هنگام عمليات آبكاري الكتريكي الكتريكي
احتياطهاي لازم در مقابل پخش مواد شيميايي خورنده، بايد رعايت گردد. خطرهاي ناشي
از كار در هنگام سوار كردن در هنگام سوار كردن قطعات بسيار كم است. معهذا حمل قطعات
از يك مرحله توليد به مرحله ديگر و بخصوص جابجايي آنها با وسايل مكانيكي خطرها را
افزايش ميدهد. آزمايش كنترل كيفيت و مرغوبيت كالا در مراحل نيمه تمام و غير عايق
ميتواند خطر آفرين باشد. در هنگام انجام آزمايشهاي برقي، كليه قطعات برقدار،
سيمهاي هادي برق، قسمتهاي انتهايي و دستگاههاي اندازهگيري بايد در مقابل تماس
با اتفاقي با برق ايمنشده باشند.
محل كار بايد به
وسيله توري سيمي از ساير قسمتها جدا باشد. ورود افراد غير مجاز ممنوع شود و
علامتهاي نشاندهنده خطر در محل آزمايش دستگاههاي الكتريكي نصب گردد. در محوطه
آزمايش دستگاههاي الكتريكي نصب گردد. در محوطه آزمايش دستگاههاي برقي بايد
كليدهاي قطع برق پيشبيني و در نقاط مناسب نصب تا در شرايط اضطراري بتوان به آساني
برق كليه قسمت را قطع كرد.
براي آزمايش
دستگاههايي كه پرتوزا بوده و اشعه ايكس منتشر ميكنند يا داراي مواد راديواكتيو
ميباشند، مقررات حفاظت در برابر مواد پرتوزا بايد به اجراء درآيد و ناظر كارآمدي
بر اجراي اين مقررات نظارت نمايد. كار با گازهاي متراكم، دستگاههاي جوش،
دستگاههاي ليزر، دستگاههاي تزريق و رنگ كردن و كورههاي حرارت دادن و تغيير شكل
مواد و همچنين تأسيسات فشار قوي داراي خطرهاي خاص ميباشد.
مخاطرات بهداشتي
بيماريهاي ناشي
از كار در صنعت برق كم است. ناراحتيهاي پوستي در اثر تماس با حلالها، روغنهاي
عايق، سختكنندههاي اپوكسي رزين و بيفنيلهاي چند كلردار از مهمترين بيماريهاي
حرفهاي در صنعت برق ميباشند. اين ماده كه مصرف آن به عنوان مايعات «ديالكتريك»
در ترانسفورماتورهاي برق و خازنهاي بزرگ در حال افزايش است، عامل مهم بيماري
پوستي محسوب ميشود (كورك ناشي از كلر) اختلال در كار كبد نيز از ناراحتيهاي ديگر
است. بيماريهاي ناشي از استنشاق بخار حلالها در هنگام نقاشي و چربيزدايي و ...
با سيليس در هنگام شنپاشي، سرب و تركيبات سرب و صدا نيز ديده ميشوند. سيليكوزيس
ناشي از شنپاشي بسيار كاهش يافته است و علت آن استفاده از روشهاي جديدتر و موادي
مانند «كروندوم» و ساچمههاي فولادي به جاي شن در شنپاشي ميباشد.
در مواردي كه
امكانپذير باشد حلالها بسياري (ومواد كلردار) بايد با موادي كه دراراي سيمت كمتري
هستند، جايگزين شوند. در هيچ شرايطي نبايد از بنزن، يا تتراكلرايد كربن به عنوان
حلال استفاده كرد.
از مسموميت در اثر
سرب ميتوان با استفاده درست در مراحل مختلف كار و مراعات مقررات بهداشت حرفهاي و
مراقبتهاي پزشكي به مقدار زيادي كاست. در مواردي كه خطر تماس با مواد خطرناك و
ذرات معلق هوا وجود دارد، هواي محيط كار بايد به صورت مداوم و منظم بررسي و ميزان
آلودگي مشخص شود. در صورت لزوم از وسايل تهويه مصنوعي (انواع هواكشها) و يا طبيعي
بايد استفاده كرد. براي جلوگيري از خطرها و ناراحتيهاي ناشي از صداي زياد، در صورت
امكان باي منبع ايجاد صدا را از ساير قسمتها جدا و ديوارها را با مواد صداگير
پوشاند و در صورتي كه اين امكان وجود نداشته باشد، ميتوان از وسايل حفاظت فردي
مانند انواع گوشيهاي محافظ استفاده كرد.
پيشگيريهاي فني
مهندسان ايمني و
پزشك بهداشت صنعتي در هنگام طراحي كارخانههاي جديد باي حضور داشته باشند، تا بتوان
كليه مخاطرات بالقوه را در مراحل ساخت و توليد بررسي كرد و قبل از شروع كار آنها
را از بين برد.
البته بعد از به
كار افتادن كارخانه نيز كليه مراحل توليد، ماشينآلات، ابزار، وسايل حملونقل داخل
كارخانه، دستگاههاي اطفاي حريق كارگاهها و محلهايآزمايش دستگاهها نيز بايد مورد
نظافت قرار گيرند. شركت كارگران در برنامههاي ايمني كار و آموزش آنان بسيار حايز
اهميت است. بايد مطمئن شد كه وسايل حفاظت فردي در دسترس نيروي كار قرار دارد و در
موارد لازم و ضروري از آنها استفاده ميشود. در مورد كارگراني كه تازه شروع به كار
كردهاند، بايد توجه خاصي از نظر آموزش و ايمني مبذول داشت، زيرا اغلب حوادث ناشي
از كار توسط اين افراد به وجود ميآيد.
پيشگيريهاي پزشكي
كارگران قبل از
استخدام بايد مورد معاينات پزشكي قرار گيرند، تا مناسب براي كار مورد نظر باشند. در
صورتي كه اين افراد با مواد خطرناك در تماس داشتهباشند، معاينات دورهاي منظم
ضروري است. معاينات پزشكي هر 12،6،3 ماه همراه با آزمايشهاي بيولوژيكي براي كساني
كه با مواد خطرناك مانند اسيدها، بنزن ، برليوم، كادميوم، مونوكسيدكربن، كاربيد،
تنگستن سيماندار، هيدروكربنهاي كلردار، بيفنيلكلروينه، كروم، سيانوژن،
فلوئوركربن، سرب، جيوه، متيلالكل، اكسيد ازت، صدا، مواد راديواكتيو، شنپاشي،
سلنيوم، رزينهاي مصنوعي، لرزش در هنگام كار با دستگاههاي هواي متراكم و اشعه ايكس
كار ميكنند ضروري است. فاصله بين معاينات پزشكي بستگي به نوع كار و ميزان تماس
افراد با مواد خطرناك فوقالذكر دارد. قسمت بهداشت حرفهاي بايد از ورود مواد اوليه
جديد به كارخانه آگاه شود تا پس از بررسي، مراقبتهاي لازم براي از بين بردن خطرهاي
ناشي از كار با آنها انجام گيرد. همكاري پزشك صنعتي در هنگام طراحي فرآيندهاي
جديد، نظارت بر رفاه كاركنان و كار با مواد خطرناك بسيار سودمند است. تعبيه جعبه
كمكهاي اوليه براي قسمتهاي مختلف كارخانه، ثبت حوادث، بررسي آنها و تشخيص علل
حوادث از امور بسيار ضروري است. |
