|
ابن مقاله به آجر
و سفال كه در ساختمانسازي مصرف دارد، مربوط ميشود. آجر نسوز و سراميك در مقالات
آجر نسوز و صنعت كوزهگري مورد بررسي قرار ميگيرند. آجر و سفال از گل رس ساخته
ميشوند و از زمانهاي گذشته در بسياري از نقاط جهان به عنوان مصالح ساختماني
كاربرد داشته است. اگر آجر و سفال به خوبي ساخته و پخته شود، بسيار مقاومتر از
برخي سنگهاست و در مقابل شرايط آب و هوايي و تغيير زايد درجه حرارت و رطوبت مقاوم
ميباشد. آجر مستطيلي شكل و اندازه استاندارد آن در هر منطقه تفاوت مختصري دارد،
ولي اصولاً بايد براي اين كه بنا آن را با يك دست بگيرد، اندازه مناسبي داشته باشد.
سفال سقف قطعاتي مسطح يا موجدار با ضخامت كم ميباشند: از سفال كفپوش نيز استفاده
ميشود.
مواد و فرآيند
مواد اوليه خاك رس
همراه با مخلوطي از انواع خاك رس، سنگ رسي و ماسه با توجه به نياز منطقه ميباشد كه
خصوصيات تركيبي، پلاستيستي، يكنواختي و چينخوردگي و زنگ مورد نياز را به آن ميدهد
(به مبحث گل رس، سيليس سيليكات مراجعه شود).
امروزه استخراج
خاك رس معمولاً ماشيني شده است و كارخانهها نيز اغلب در كنار حفره استخراج رس قرار
دارند، ولي در كارخانههاي بزرگ خاك رس به محل كارخانه حمل ميشود. مراحل بعدي با
توجه به نوع خاك رس و تركيبهاي آن و نوع مصرف متفاوت است، ولي به طور كلي شامل خرد
كردن، ساييدن، الك كردن و مخلوط كردن ميباشد.
خاك رس براي توليد
آجر برشي ابتدا غلتك زده ميشود و سپس آب به آن اضافه ميگردد و مخلوط حاصل دوباره
غلتك ميخورد و سپس به درون آسيابهاي افقي ريخته ميشود. گل رس حاصل بر روي
سينيهايي پخش و سپس به وسيله رشتههاي سيمي بريده ميشود. ماده خميري شكل و نيمه
خشك كه از طريق غلتك زدن و الك كردن به دست ميآيد به داخل دستگاههاي فشار مكانيكي
فرستاده ميشود. بعضي از آجرها هنوز به وسيله دست قالب زده ميشوند.
خشت حاصل شده براي
خشك شدن در مقابل آفتاب و در معرض هوا قرار ميگيردو يا وارد گرمكن ميشود. خشتهاي
خشك شده از گل رس نيمه خشك ممكن است به طور مستقيم پخته شوند. عمل پختن در كورههاي
دوار انجام ميگردد كه اغلب با دست پر ميشوند يا در كورههاي تونلي كه به صورت
مكانيكي تغذيه ميشوند. سوخت مصرفي براي كورهها با توجه به نوع سوخت موجود در
منطقه متفاوت ميباشد. روي بعضي از آجرها براي نما كاري لعابكاري ميشود.
مخاطرات و پيشگيري
از آنها
مخاطرات مكانيكي
ماشينآلات مورد
استفاده بسيار سنگين هستند و ميتوانند جراحات جدي به وجود آورند، مگر اينكه براي
انها حفاظ مناسب به كار برده شود. راهروهاي غذيه بايد در مقابل خطر سقوط محافظت
شوند. غلتكها و لبه ظروف و مارپيچيهاي آسيابها، ابزار و به خصوص قالبهاي پرس
بايد داراي حفاظهاي مناسب باشند. كارگري را كه در دستگاههاي فشار، كار فشرده شده
را بيرون ميآورد، نبايد از نظر دور داشت. ماهيت سختي و سنگيني مواد بدين معني است
كه تمام ماشينآلات و حفاظها اغلب در معرض آسيب هستند و بنابراين تعمير و نگهداري
آنها اهميت ويژهاي دارد. در بسياري از آجر پزيها قديمي، كارهاي حمل و نقل اغلب
در ارتفاع كمي انجام ميگيرد و تعمير و نگهداري حفاظ در اينجا بسيار مهم است.
روغنكاري و گريسكاري يا تعميرات مختصر بايد فقط در مواقعي انجام شود كه ماشين كار
نميكند.
در محيطهاي سخت و
اغلب مرطوب تمام اتصالات برقي بايد مانع خطر شوك برقي باشد. كفها، راهروها و
محوطه بايد سازه محكمي داشته و راحت قابل تميز كردن باشد كه مانع سقوط، واژگون شدن
ارابهها و تجمع گردوخاك و رطوبت باشد. نورپردازي خوب در تمام قسمتهايي كه كارگران
بايد كار كنند، مانند محوطه، راههاي عبور و مرور و بالاي كوره ضروري است.
مخاطرات بهداشتي
موادي كه براي
ساخت آجر و سفال به كار برده ميشود، معمولاً گردوخاك خطرناكي ايجاد نميكنند؛ مگر
اين كه سيليس آزاد محتوي ر خاك رس به نسبت زيادي باشد(به مبحث اكنسوز-مواد دير
گداز مراجعه شود). براي جلوگيري از مخاطرات تجهيزات توليدكننده گردوخاك مانند
سنگشكنها، نقالهها و ويبراتورها بايد در محيطهاي بسته قرار داشته باشند و
كانالهاي تهويه منطقهاي ضروري است. مواد خام بايد در حين كار مرطوب باشند و
محوطهها بايد با روشهايي تميز گردند كه مانع بروز گردوغبار شوند.
اگر براي ساخت اجر
سبز، شن توسط هواي فشرده به كار برده شود، استفاده از هواكش در محل براي جلوگيري از
استنشاق سيليس ضروري است و روش مطلوبتر براي جلوگيري از مخاطرات بهداشتي، به كار
بردن شن در محيط مرطوب با استفاده از دستگاههاي خودكار ميباشد.
اگر آجر با سفال
لعاب زده ميشود، بايد از لعابهاي غير سربي استفاده كرد.
احتمال مسموميت
ناشي از مونوكسيد كربن در كورهها وجود دارد. بنابراين تهويه صحيح محل ضروري است.
اين كار معمولاَ
بسيار سخت و آكنده از گردوغبار و مستلزم در معرض قرار گرفتن در مقابل بسياري از
روغنها، شرايط جوي و گرماي كوره ميباشد. استفاده از لباسهاي مناسب و داشتن
رختكنهاي خشك ضروري است. تسهيلات استحمام و دوش آب نيز لازم است.
خودكار شدن
تدريجي، كارهاي سخت دستي مانند انتقال آجرها از دستگاه فشار به ارابههاي خشككن،
از خشككن به كوره و پر و خالي كردن كوره را از بين برده است، ولي معاينه پزشكي قبل
از استخدام براي مناسب بودن كارگر براي بلند و حمل كردن در بسياري از كارها و
همچنين آموزش روش صحيح بلند كردن مطلوب ميباشد.
|
