|
ابريشم نسجي براق،
سخت و داراي حالت ارتجاعي است كه توسط لارو كرم ابريشم توليد ميشود. اين اصطلاح به
نخ يا پارچه تهيه شده از اين ليف
(Fibr)
نيز گفته ميشود.
صنعت ابريشم از
چين آغاز شد و بنا به روايت قدمت آن به 2640سال قبل از ميلاد مسيح ميرسد. در حدود
قرن سوم ميلادي، دانش كرم ابريشم و محصول آن از طريق كره به ژاپن رسيد و احتمالاً
اندكي بعد به هند گسترش يافت از هند نيز كمكم به غرب و از طريق اروپا به دنياي نو
(امريكا) انتقال يافت.
بعد از جنگ جهاني
اول افزايش قابل ملاحظهاي در مصرف ابريشم حاصل شد، ولي در طي30 سال اخير به دنبال
پيشرفت در توليد الياف مصنوعي، تقاضا براي آن كم شده است. محصول جهاني پيله ابريشم
در سال 1966 به 262000 تن بالغ شد، در حالي كه در سال 1983 بالغ بر 439000تن بود.
پرورش كرم ابريشم
توليد پيله ابريشم
به منظور استفاده از تارهاي ابريشم خام آن به «پرورش كرم ابريشم» معروف است كه شامل
تغذيه،تشكيل پيله و غيره ميشود. اولين ماده لازم، وجود درختان توت به حد كافي براي
تغذيه كرمها در حالت لاروي آنهاست. پيلهها پس از 42 روز تغذيه لارو تنيده
ميشوند. سينيهايي كه كرمها روي آنها پرورش مييابند، بايد در اطاقي با حرارت
ثابت (25 درجه سانتيگراد) نگهداري شوند و در صورت لزوم، در فصول و كشورهاي سرد،
هوا را به طور مصنوعي گرم نگهداشت.
رشتن يا ريسيدن
فرايند ريسيدن
الياف ابريشم را «نخپيچي» مينامند، و بدين طريق تارهاي حاصل از پيله را به
شكلهاي ممتد، يكنواخت و منظم در ميآورند. نخست صمغ طبيعي (سريسين) را در آب جوش
نرم ميكنند، بعد، از يك تشت يا حوضچه آب داغ، انتهاي تارهاي چند پيله را با هم
ميگيرند، بالا ميكشند، به چرخ نخريسي متصل ميكنند و ميتابند تا ابريشم خام
تشكيل شود. فرايندهايي كه بعد از تابيدن تار ابريشم انجام ميگيرد، عبارتند از:
الف) به هم
تابيدن: نخها را به هم پيچيده به صورت نخ دولا و محكم در ميآورند؛
ب) صمغزدايي:
ابريشم خام را در محلول آب و صابون در حرارت نزديك 95 درجه سانتيگراد جوشانده و
صمغ آن را ميگيرند.
ج) سفيد كردن:
ابريشم خام يا جوشيده را به وسيله «پراكسيد هيدروژن» يا «پراكسيد سديم» بيرنگ
مينمايند. فرايند بافت و رنگرزي ممكن است در كارخانههاي جداگانه انجام پذيرد.
مخاطرات
در ژاپن، مسموميت
خفيف در اثر گاز «كربن مونواكسايد» در افرادي كه در خانههايشان اقدام به پرورش كرم
ابريشم ميكردند، ديده شد. اين افراد اتاقهاي پرورش كرم ابريشم را بدون تهويه
مناسب با آتش ذغال گرم نگه ميداشتند. عوارض اين مسموميت عبارتند از: سردرد،
سرگيجه، تهوع و استفراغ.
التهاب پوستي
دستهاي زناني كه به كار نخپيچي ابريشم خام مشغول بودهاند، به تفصيل گزارش شده
است. طبق گزارش ژاپن، ميزان درگيري پوستي (به اصطلاح فرانسهزبانها «مال دوباسيم»)
در ميان كارگران نخپيچ در دهه 1920، 35 تا 50 درصد بوده است و 14 درصد اين كارگران
به طور متوسط 3 روز كاري را در هر سال از دست دادهاند. ضايعات پوستي (عمدتاً
انگشتان، مچ دست و ساعدها را مبتلا مينمايد) كه با قرمزي پوست و جوشهاي ريز مشخص
ميگردند، پس از مدتي مزمن و چركي يا اگزمايي ميشوند. اين ضايعات بسيار دردناك
هستند. علت اين حالت معمولاً به پسماندههاي گنديده نوزاد مرده حشرات و وجود انگلي
در پيله نسبت داده ميشد، ولي تجارب ژاپنيها حاكي از آن است كه اين حالت پوستي
ممكن است به درجه حرارت آب تشت نخپيچي ارتباط داشته باشد. تا سال 1960 حرارت آب
كليه حوضچههاي نخپيچي در حدود 65 درجه سانتيگراد نگه داشته ميشد، ولي پس از
ايجاد تأسيسات جديد، كه درجه حرارت آب در حدود 30تا 45 درجه سانتيگراد نگه داشته
ميشود، ضايعات پوستي در بين كارگران گزارش نشده است.
كار با ابريشم خام
ممكن است سبب حساسيت پوستي شود. در بعضي زنان كارگر نخپيچي، آماس صورت و التهاب
چشم مشاهده شده است. در حالي كه هيچ نع تماس موضعي و مستقيم با آب تشت نخپيچي
نداشتهاند. همين طورف التهاب پوستي در ميان ابريشم تابان نيز ديده شده است.
در اتحاد جماهير
شوروي (سابق)، زماني تورم غير عادي لوزتين در ميان ابريشم تابان مشاهده گرديد.
بررسي، علت آن را در وجود باكتريها در آب تشت نخپيچي و هواي موجود در اطاق
پيلهها دانست. ضدعفوني هواي اتاقها و تعويض مكرر آب تشتهاي نخپيچي، ونصب هواكش
در كارگاههاي پيلهريسي، به سرعت وضع را بهبود بخشيد.
[ملاحظات همه
گيرشناسي گسترده و درازمدت در اتحاد جماهير شوروي سابق نشان داده است، كه در صنعت
ابريشم طبيعي پيدايش حساسيت دستگاه تنفسي شايع است. (آسم با تنگي نفس، همراه با
برونشيت و رينيت آلرژيك). ابريشم طبيعي در تمام مراحل توليد ممكن است باعث حساسيت
شود. سروصداي دستگاههاي ريسندگي نيز ممكن است باعث حساسيت شود. سروصداي دستگاههاي
ريسندگي نيز ممكن است مسأله ساز باشد، و سبب كاهش شنوايي گردد].
تدابير بهداشتي و
ايمني
كنترل درجه حرارت،
تهويه و رطوبت در تمام مراحل ضروري است. روشنايي بسيار خوب نيز، بخصوص در
كارگاههاي بافت نخهاي تابيده ابريشم رنگي لازم است.
كارگران خانگي را
نبايد از نظر دور داشت. تهويه مناسب اطاقهاي پرورش كرم و استفاده از برق به جاي
بخاريهاي ذغالي يا نفتي از ضروريات ديگر براي بهبود شرايط محيط كار در منازل
ميباشد.
كاهش درجه حرارت
تشتهاي نخپيچي در پيشگيري از پيدايش التهاب پوستي بسيار موثر ميباشد. آب بايد
پيدرپي تعويض شده و هواكش نصب گردد. بايد از تماس مستقيم پوست با ابريشم خام خيس
شده در تشتهاي نخپيچي خودداري شود.
ايجاد تسهيلات
بهداشتي مناسب و توجه به بهداشت شخصي افراد بسيار ضروري است. شستشوي دستها با
محلول 3 درصد اسيد استيك در ژاپن، بسيار موثر بوده است. معاينه پزشكي افراد تازه
وارد و نظارت پزشكي دورهاي نيز مطلوب است.
مخاطرات مكانيكي
به طور كلي در
صنايع ابريشم نيز، مخاطرات ناشي از ماشينآلات شبيه خطرات خطرهاي موجود در صنايع
نساجي است، موثرترين شيوه جلوگيري از حوادث ايجاد حفاظ در اطراف قسمتهاي متحرك و
آموزش كارگران ميباشد.
دستگاههاي
ريسندگي برقي بايد داراي حفاظ باشند تا از پيدايش حوادث ناشي از پرش ماسورهها
جلوگيري شود، روشنايي بسيار خوب براي تهيه نخ تابيده و بافت پارچه ضروري است.
|
